Winter in Nairobi: Four seasons in one day

Volgens alle insiders (lees: de reisgidsen en andere informatiebronnen) heeft Kenya geen seizoenen zoals we die in Europa hanteren - herfst, winter, lente, zomer. Nee, Kenyanen kennen zogenaamd alleen de ‘korte’ en de ‘lange’ regens en de periodes daartussen. De korte regens zijn grofweg van november tot en met januari; de lange van maart tot en met mei. Al is het verschil tussen ‘kort’ en ‘lang’ mij nog altijd niet duidelijk – in beide periodes kan het lang en hard regenen, maar heb je ook dagen met strakblauwe luchten en een brandende zon.

Maar goed. Het concept ‘winter’ bestaat niet in Kenya volgens de kenners. Toch hoor ik de locals al wekenlang klagen over de extreme kou deze winter.

Het begon eind mei met frisse avonden en nog frissere ochtenden. In juni werd het menens met intens grijze dagen waarop de zon zich niet liet zien. Maar het kon nog kouder, in juli. Erwin Kroll zou zeggen: waterkoud. Motregen, druilregen, gestaag druppelende regen, slagregens, hagel, daar was helemaal niets tropisch aan. Binnen vijf minuten werd de lucht inktzwart en braken er hagelbuien uit waarbij het zicht tot nul gereduceerd werd. Altijd op vrijdagmiddag, waardoor het toch al chaotische weekendverkeer in een ware veldslag veranderde. En de ritprijs voor hen die een plekje in een matatu wisten te bemachtigen omhoog ging van 50 shilling naar soms wel 500 shilling.

Bizar: woon je zo’n 200 kilometer ten zuiden van de evenaar, heb je het nog koud. Op veel dagen is het hier in tropisch Afrika zelfs aanzienlijk koeler dan in zomers Nederland.

Kou is natuurlijk relatief. Zelfs op de meest frisse dagen komt het kwik niet beneden de 11-12 graden. Maar de gevoelstemperatuur ligt aanzienlijk lager. Want alle huizen zijn gebouwd op zoveel mogelijk koelte, verwarming ontbreekt en alle ramen lijken standaard te tochten. Vooral werken is een beproeving van kippenvel en ijshanden – stilzitten achter een computer terwijl de kou langzaam van de vloer je botten intrekt. Ik wapen me met wollen vestjes, maillots en laarzen. Mijn collega’s hijsen zich niet eens in een panty en blijven in dezelfde rokken met blote brenen rondlopen. Geen wonder dat de een na de ander ziek wordt. Want winter in Nairobi, dat is vooral een periode van snotteren en hoesten. Kassa voor de ziekenhuizen (huisartsen bestaan niet, voor een dokter ga je naar een hospitaal) en de fabrikanten van antibiotica.

Niets zo veranderlijk als het weer, ook in Nairobi. Binnen één dag – wat heet, binnen enkele minuten kan het radicaal omslaan en van ijskoud naar fris naar aangenaam naar warm gaan. Four seasons in one day. Herfst, als de slagregens je binnen tien seconden helemaal doorweken en de straten in woest kolkende rivieren doen veranderen. Winter, als de hagelstenen naar beneden kletteren en het verkeer voor even lamleggen. Lente, als de lucht ’s ochtends babyblauw kleurt en het zonnetje aarzelend doorbreekt. Of als de drupregen in alle vroegte grassig ruikt zoals in het Nederlandse voorjaar en een tinteling van belofte aan de dag geeft. Zomer, als het wolkendek halverwege de middag openbreekt en de zon uitbundig schijnt. En de askari (bewakers) van het wooncomplex waar ik dagelijks langs kom hun eerste spelletje dam van de dag spelen op een muurtje in de zon.

Juli gaat in kou ten onder. Augustus begint veelbelovend en zonovergoten. Heel Nairobi lijkt uit zijn schulp te kruipen en is op zondagmiddag in Uhuru Park te vinden. Zelfs de locals, die van nature altijd de schaduw opzoeken, warmen zich in de zon.
Maar na een paar dagen is het weer net zo kil, grijs en nattig als in juli. En wandel ik nog altijd in recordtempo naar kantoor, om de kou buiten te sluiten. Blijf ik verslaafd aan pittige soep, warme chocolademelk en hete thee, om een beetje warm te blijven. Kruip ik ’s avonds vroeg onder de wol, bij gebrek aan verwarming - met visioenen van een knapperend haardvuur.

Op een ochtend zie ik een Kenyaan met wel erg zwarte handen. Twee keer kijken en ik ontdek zijn geheim. Handschoenen!

Winter in Nairobi, het bestaat echt.

Ondertussen in Olympisch Kenya…

… blijft het grote Olympische success voor Kenya tot nog toe uit. De resultaten vallen tegen, van een Kenyaanse medailleregen is absoluut geen sprake, zelfs nu het atletiekprogramma volop aan de gang is. De twee gouden plakken (3000 meter steeplechase mannen en 800 meter vrouwen) worden breed bejubeld. Maar verder klinkt er vooral gemor, vanuit het Olympische team, maar ook en vooral vanuit het thuisfront. De boodschap: er moet nu eindelijk eens een topsportbeleid komen.

… is er buiten de atletiek wél hoop voor de toekomst opgestaan: zwemmer Jason Dunford, Kenya’s eigen VdH. Dunford had tijdens de series van de 100 meter vlinderslag zelfs het Olympische record in handen, al duurde die glorie slechts zeven minuten. Hij haalde wel de finale, “the first Kenyan and African south of the Sahara and north of River Limpopo” (oftewel: de eerste Afrikaan ten zuiden van de Sahara, met uitzondering van Zuid-Afrika), een beschrijving waaruit de Kenyaanse voorliefde voor triviale statistieken blijkt. En ach, dat hij in de finale vijfde werd en verloor van de almachtige Michael Phelps, dat doet er minder toe.

... ben ik met mijn collega’s in een verwoede medaillestrijd gewikkeld: Nederland versus Kenya. Iedere dag kondigen ze aan dat Nederland vandaag het nakijken heeft, want dat Kenya ons kikkerlandje nu echt in de medaillescore gaat inhalen.
Tijdens de finale van de 800 meter voor de vrouwen word ik geroepen: “Als je wilt weten wat heel Kenya nu aan het doen is en je wilt dit als Kenyaanse mee beleven, kom kijken!” Dat Nederland ooit goud won op dit nummer, willen ze amper geloven, het is Afrikaans territorium. “Oh ja? En dat was zeker een echte Nederlandse?” Ellen van Langen, Barcelona 1992. “Blond haar en blauwe ogen, you would not get them more mzungu,” troef ik hen af. Waarop ze quasi nonchalant vragen naar de prestaties van de in Kenya geboren Nederlandse Lornah Kiplagat. “Die werd zesde op de 10.000 meter, een afstand waarop Kenya ook al geen medailles wist te winnen,” gooi ik nog wat olie op het vuur.
Uiteindelijk kijken we in grote harmonie naar de Nandi Express (Pamela Jelimo) en de Eldoret Express (Janeth Jepkosgei) op de 800 meter, dames die goud en zilver binnen slepen. Maar die andere zeker goud, Asbel Kiprop de volgende dag op de 1500 meter mannen, blijft uit – Kiprop haalt zilver. Dus gaat Nederland in de medaillespiegel nog altijd aan de leiding: 13 (4/5/4) tegen 8 (2/4/2).

... ging president Kibaki zondag op safari in de Masai Mara, in een poging om het nog altijd bloedende toerisme een boost te geven. Het fenomeen van de Grote Trek, de jaarlijkse migratie van miljoenen wildebeesten, zebra’s en Thompson’s gazelles, is in het hoogseizoen de grote publiekstrekker van Kenya. Opmerkelijk: zondagochtend werd het presidentiële schema op de radio aangekondigd, inclusief de start van de Great Migration, die zich om 14.30 uur precies zou voltrekken. Blijkbaar heeft de presidentiële staf ook over al dat wild de regie strak in handen.

... houdt premier Raila zich met het alfabet bezig, in de strijd tegen HIV/Aids. Aan het vertrouwde ABC-adagium (Abstinence/ Be Faithful/ Condoms – promotie van onthouding, monogamie en condoomgebruik) is een tweede C toegevoed: Circumcision, mannelijke besnijdenis. Augustus is traditiegetrouw het besnijdenis-seizoen voor veel Kenyaanse stammen. Maar niet elke stam kent besnijdenis. Bij de Luo, de tweede grootste stam van Kenya (waartoe ook Raila behoort), is het bijvoorbeeld niet gebruikelijk (wat veel andere Kenyanen verleidt tot onfrisse opmerkingen over ‘die onbesnedenen’, vooral tijdens de post-electorale crisis waren de beledigingen in die richting niet van de lucht). Overigens heeft Raila de ABC-formulie nog verder uitgebreid, met de D van Death. Oftewel: negeer je het ABC, dan volgt onherroepelijk de D.

... zijn de Kenyaanse autoriteiten in een verwoede klopjacht verwikkeld op Mohammed Fazul, de dader van de bomaanslag op de Amerikaanse ambassade in Nairobi, begin augustus exact tien jaar geleden. Die aanslag zette Al Quaida destijds op de internationale terroristenkaart. Toeval of niet tien jaar na de aanslag, sinds eind juli is Fazul weer op Kenyaans grondgebied. En zeker twee keer bijna gepakt. Maar beide keren wist hij letterlijk door de achterdeur te ontkomen, omdat het arrestatieteam ‘vergat’ alle vluchtwegen te blokkeren. Wat de geruchten doet aanzwellen dat hij wel hulp móet hebben binnen het politiekorps.

... heeft de door de staat gefinancierde Commission on Human Rights een rapport over het post-electorale geweld gepubliceerd, waarin meerdere bewindslieden (minsters en parlementariërs) als aanstichters van dat geweld worden aangewezen. Er schijnt ook een eerste, niet-geredigeerde versie van het rapport te bestaan, waarin veel meer ‘schuldigen’ worden aangemerkt. En de namen die later geschrapt zijn, schijnen opmerkelijk genoeg allemaal van ODM bewindslieden te zijn (ODM = Orange Democratic Movement, de partij van premier Raila). Smeuïger dan dit wordt het niet, want alle namen blijven tot nader order geheim.

... is het parlement met reces, maar is de Grand Regency Saga nog altijd het gesprek van de dag. Het Grand Regency hotel, staatseigendom, is in het geheim voor een prijs ver beneden de marktwaarde verkocht aan een Libisch consortium, buiten alle parlementaire controles om. Een nieuw corruptieschandaal is geboren. Inclusief het instellen van een commisie, die het verhaal tot op de bodem moet uitzoeken. De Saga kostte Minister van Financiën Amos Kimunya al de kop. Tenminste, hij heeft in afwachting van de uitkomst van het onderzoek tijdelijk zijn functie neergelegd. Na zware druk van politiek en publieke opinie – al wist hij in eerste instantie wel een motie van afkeuring van het parlement naast zich neer te leggen.

... zou je denken dat bewindslieden zich eerst en vooral met het landsbestuur bezig houden nu de rust is teruggekeerd na maanden van impasse en bestuurloosheid. Maar nee, de politieke stammenstrijd over de presidentskandidatuur van 2012 is nu al losgebarsten. Hoofdrolspeler: Minister van Justitie Martha Karua, die van haar ambities geen geheim maakt om president Kibaki als lijsttrekker namens de PNU op te volgen. Felle discussies en verontwaardigde reacties van mogelijke tegenkandidaten in het PNU kamp zijn haar deel. En ODM, die andere grote partij in de coalitie, die regeert ondertussen rustig door. En vraagt zich net als veel Kenyanen af waar het voorstel tot grondwetsherziening (een van de pijlers van Annan’s vredesakkoord) blijft.

... zijn de scholen in augustus gesloten. Even pas op de plaats na een maand vol onrust op veel middelbare scholen. Het begon met stakingen en liep uit op zware vernielingen en brandstichting, waarbij één leerling zelfs het leven verloor. De inzet van deze strijd, daar zijn de geleerden en de man op straat het niet over eens. Verlichting van de studielast, maar ook betere maaltijden, toestaan van mobiele telefoons en zelfs de installatie van state-of-the-art LCD-schermen en geluidsapparatuur in schoolbussen – dit is de Bongo Flava generatie, neem plaats in een gemiddelde matatu en je leert deze muzieksoort ongetwijfeld kennen. Kenyanen reageren diep geschokt op deze ongekende uitbarsting van geweld. De roep om het instellen van harde tucht, de herintroductie van de cane (lijfstraffen), sinds 2001 bij wet verboden, is de instinctieve reactie van velen. Of zoals een commentator in de krant schrijft: “The African thing, presumably, is to make children see sense by beating them senseless.” Maar is het zo verwonderlijk dat de scholieren op dezelfde manier strijd voeren als ze hun volwassen landgenoten begin 2008 tijdens de verkiezingscrisis hebben zien doen?

... geven de volwassenen nog altijd niet echt het goede voorbeeld, want die slaan elkaar in de gemeenteraad letterlijk de hersens in. Onder meer in Nairobi, Mombasa en Nyeri vliegen de stoelen door de lucht. Hier gaat het om de zeggenschap in enkele invloedrijke commissies, gevoed door de nog altijd voortdurende rivaliteit tussen PNU en ODM. Maar vooral het beeld van met pleisters beplakte gemeenteraadsleden beklijft.

... komt John Githongo na dik drie jaar van zelfverkozen ballingschap in de UK woensdag weer ‘thuis’. De voormalig Permanent Secretary for Governance and Ethics was tot zijn vlucht belast met het anti-corruptie beleid in het vorige kabinet-Kibaki. Naar eigen zeggen was hij zijn leven niet meer zeker toen hij al te ambitieus al te diep ging graven. Of het politieke klimaat veranderd is met het nieuwe bewind in Kenya, moet blijken.

Hoezo komkommertijd? Niet in Kenya! Never a dull moment.